LAGAM LÀ GÌ ?

LAGAM LÀ GÌ?
(Logical analysis and grammatical analysis method)

Dẫn vào

Trong “Lời nói đầu” của bộ sách “LAGAM, 25 năm nhìn lại…” nhân kỷ niệm ngân khánh (1999-30/6-2024) ngày anh em đại chủng sinh Khóa 3 rời mái trường Đại Chủng viện Thánh Giu-se Sài Gòn, thuật ngữ viết tắt LAGAM (/’leigəm/, /’leikəm/) đã được giải thích là: (1) những con chữ viết tắt của cụm từ tiếng Anh Logical analysis and grammatical analysis method (Phương pháp phân tích ngữ pháp và phân tích lô-gíc); (2) tên gọi vắn tắt của bộ sưu tập gồm 36 sách: (1*) Ngữ liệu CIVEL (8 tập);^[1] (2*) Mục vụ ngành nghề: Hiểu và sống “Tin-Cậy-Mến”… (7 tập); (3*) Sỏi đá vẫn cần có nhau (6 tập); (4*) Ứng dụng vào truyền thông (6 tập); (5*) Thần học mục vụ: quản trị… (9 tập); (3) nội dung của bộ sách có thể được tóm tắt như sau: “LAGAM phương pháp… – Mindmap tư duy… – Đồng quy ý tưởng… – Mà hướng thành công… – Bể Đông “dậy sóng”… – Lúa đòng tương lai… – Sông dài nước với… – Bầu trời LAGAM… – Việt Nam Nhật Bản… – Xứ Hàn cùng ta… – Quê nhà kiên vững… – Chân cứng đá mềm… – Tìm kiếm WorldKings… – VietKings đáp lời… – Sao rơi “quả tạ”… – Sánh mã tầm ngưu… – Phân ưu điều xấu… – Sắm tậu điều lành… – Song hành thế kỷ… – Kỳ vỹ công trình…”.

Thật vậy, LAGAM đó có thể được diễn giải thành: “LAGAM phương pháp… một bầu trời trân quý / Mindmap tư duy… học xây dựng quê hương / Đồng quy ý tưởng… không chỉ điền chỗ trống / Mà hướng thành công… “nói” và “làm” song song / Bể Đông “dậy sóng”… “bao nhiêu năm nhìn lại…” / Lúa đòng tương lai… LAGAM… LAGAM ơi / Sông dài nước với… phù sa miền đất thấm / Bầu trời LAGAM… rộng cửa biển tâm can / Việt Nam Nhật Bản… văn võ sĩ đạo cả / Xứ Hàn cùng ta… cung tá… kiệu… bánh chưng / Quê nhà kiên vững… từng phần lãnh hải đếm / Chân cứng đá mềm… hiên ngang sống… chết vinh / Tìm kiếm WorldKings… đâu tinh hoa liên đới / VietKings đáp lời… đây thành tựu bao la / Sao rơi “quả tạ”… bao mới lạ… nghiên cứu… / Sánh mã tầm ngưu… hồng kỷ lục đi đầu / Phân ưu điều xấu… ta chia vui điều thánh / Sắm tậu điều lành… mindmap quả diệu kỳ / Song hành thế kỷ… ba mươi ngàn phép tính / Kỳ vỹ công trình… khiêm tốn chỉ ba trang…”.^[2]

Không chỉ là phương pháp…

Thế nhưng, như phần khái quát rất cô đọng của nội dung bộ sách LAGAM, 25 năm nhìn lại… không chỉ bao gồm các tiểu đề “Bẵng đi một mạch…”, “Chút nỗ lực phục vụ…”, “Ngữ liệu CIVEL”, “Mục vụ ngành nghề”, “Sỏi đá vẫn cần có nhau…”, “Ứng dụng vào truyền thông”, “Thần học mục vụ: quản trị…”, “Một thoáng công trình ngôn ngữ”, “Trong bầu trời…”, mà phần này “Không chỉ là phương pháp” còn là…

LAGAM “Không chỉ (là) phương pháp… mà còn là bàn đạp / Không chỉ phức tạp… mà còn phải đơn sơ / Không chỉ “lờ mờ”… “lơ mơ” đời lãng tử / Song là thứ tự… lô-gíc toán hẳn hoi / Không chỉ để coi… mà còn là bệ phóng / Không chỉ mau chóng… mà còn hiệu quả cao / Không chỉ ra sao… thế nào… thì cứ mặc / Song là ăn chắc… mặc bền không lẻ loi / LAGAM con thoi… dệt đời ta nhân đức / LAGAM thao thức… vẽ đất trời bao la / LAGAM thiết tha… tri ân bậc tiên tổ / LAGAM bền đỗ… đồng hành với hậu sinh / Có một bình minh… mẫu hiệp thông sứ vụ / Có điểm quy tụ… kiểu kết nối tham gia / Có Chúa là Cha… luôn giàu lòng thương xót / Hương vị ngon ngọt… cả bầu trời LAGAM / Có màu đỏ cam… vàng lục lam chàm tím / Có sắc lúc chìm… cầu vồng đẹp khiêm nhu / Có lúc đời tu… đầy ắp những sóng gió / Bao nhiêu khốn khó… LAGAM có… và cân hết trong đời”.

Với thể thức “trước khi…”, “trước đó…”

Vâng, như đã trình bày ở trên, LAGAM tiên vàn là những con chữ viết tắt theo thứ tự của một cụm từ khá quen thuộc trong tiếng Anh, với ý nghĩa thật súc tích: Logical Analysis and Grammatical Analysis Method. Ấy vậy, theo ngôn ngữ bình dân hay thường đàm, thuật ngữ này có thể được xem là cụm từ mang ngữ nghĩa “bao tốt”… với những thể thức “trước khi”, “đang khi” và “sau khi” cần phải được thực hiện một cách thỏa đáng. Nghĩa là, thuật ngữ LAGAM không chỉ là phương pháp nghiên cứu ngữ pháp… cũng không chỉ là nghiên cứu lô-gíc chung chung. Vả lại, LAGAM cũng không muốn chỉ là câu chuyện hay về ngôn ngữ, cũng không chỉ là câu chuyện sâu sắc về thời gian “đang khi…” mà còn là ý chí… là câu chuyện bắt đầu “trước đó…” với ngữ nghĩa sáng tỏ “sau đó…” và đầy ắp những yêu thương, hoàn toàn trong sự thể hiện của thời đại tình yêu xót thương.

Mà thật vậy, với “trước khi…”, “trước đó…” LAGAM vốn chính là câu chuyện từ trí tuệ, câu chuyện về vấn đề thích ứng, thích hợp với cơ sở lý luận khoa học, là minh triết quyện quấn cho những khai nguyên, là chiếc thuyền ưu tuyển… chở những tương hợp nhân sinh, cả lý lẫn tình “sau đó…”. Nhất là, LAGAM rất mong muốn trong khung trời vô hạn các nhân đức đối thần Tin-Cậy-Mến, được hiểu rõ hơn về cuộc đời, luôn ao ước có được vinh dự đi tới… đón nhận cuộc đời, ân cần đồng hành với lẽ đời, sự đời, hân hoan làm mới cách tích cực mọi sự trong cuộc đời, nỗ lực cùng sống với… chính lẽ đời… và luôn luôn ra sức dựng xây những giá trị thực chất và hiệu quả. Rất tích cực. Bao thiết thực. Nói tóm lại, LAGAM hãy cứ là một khởi đầu thuần lý… là mùa xuân như ý với những diễn trình thuận lý, hoàn mỹ vì đầy yêu thương bác ái, với một định hướng… luôn chân thành phục vụ, là ý thức quy tụ… cổ vũ… với tâm thế “trước khi…”, “trước đó…”, và cả “đang khi…”, “sau khi…”, “sau đó…”.

Với thể thức “đang khi…”, “sau khi…”

Thế nghĩa là gì? Triết học về ngôn ngữ (philosophy of languages), hay ngữ pháp các từ (grammar of words), hay đơn giản chỉ vì tính “thực chất và hiệu quả” của toàn bộ vấn đề thần học mục vụ liên ngành, khởi đi từ ngôn ngữ?

Nếu lấy trường hợp việc học hành nói chung, và nói riêng là theo đuổi chương trình Anh ngữ CIVEL (The Catholic Institute of Vietnam English Language Program) (Chương trình Anh ngữ HVCGVN) làm thí dụ thì… phát biểu “sốc” sau đây diễn tả khá chính xác và đầy đủ một tâm thế “đang khi” và “sau khi”: “In CIVEL,^[3] it normally takes a person six months to learn the method of studying English;^[4] however, it takes him or her six years to be good at it;^[5] and finally, it takes him or her sixty, seventy, or eighty more years to work on and live with the English language”.^[6] (Trong CIVEL,^[7] bình thường một người cần sáu tháng để học biết phương pháp nghiên cứu tiếng Anh;^[8] tuy nhiên, người ấy cần sáu năm để thành thạo phương pháp này;^[9] và cuối cùng, [có lẽ] người ấy cần thêm sáu mươi, bảy mươi, hay [thậm chí] tám mươi năm để làm việc và sống với ngôn ngữ Anh). Nghĩa là, một thời để học đúng nghĩa và suốt đời cũng là học nhưng còn đồng thời là “thực hành”).^[10]

Vâng, có một bài văn vần minh họa về CIVEL và LAGAM rất “ngoạn mục”, rất “chướng thính” như sau: “Chương trình CIVEL… ngỡ thất đởm…^[11] / Phương pháp LAGAM… ngờ thất kinh…^[12] / Song ai kiên định… thích lô-gíc / Sẽ đạt mục đích… chất lượng cao…” và tiếp tục mỗi ngày một cao một chất hơn… ngay trong ngôi nhà LAGAMs: “Lagam thứ nhất…^[13] động từ học hiện tại / Quá khứ tương lai… nền Lagam thứ hai / “Danh-mạo-tính-đại”…^[14] ai ơi bốn loại đá / Khởi dựng xây nhà… kết Lagam thứ ba / Ciment vữa đá… cát “Phó-giới-liên-cảm”^[15] / Sáng tạo mạn đàm… sang Lagam thứ tư / Sử dụng bộ tứ… “mẫu động từ”^[16] chuyên mục / “Câu cú cấu trúc… từ vựng”^[17] “ngữ pháp từ”^[18] / LAGAM… CIVEL… tạo “ứng dụng mục vụ”^[19] / Dịch thuật công cụ… chữ từ… thành ngữ hay^[20] / “Hợp thì” trục xoay… thất cấp lớp đối sánh^[21] / Ngữ ốc đẹp lành… trước tác ngời áng văn”.^[22]

Mà còn là mong ước thực chất và hiệu quả…

Nếu thực chất là cái nội dung thực, là cái chất có thực thuộc về một sự vật, sự việc, hiện tượng… thì đầu vào và đầu ra của một dự án, một công trình cần phải là thực chất, có ưu tiên nội dung; nghĩa là, quan trọng cả bên trong lẫn bên ngoài của sự vật, sự việc, hiện tượng…. Vâng, cả hai đều cần phải là thực, là chất, là thực chất.

Nếu hiệu quả được hiểu là khả năng tạo ra kết quả tốt, là khả năng sản xuất ra sản phẩm, sản lượng theo kế hoạch tốt đã định trước, thì đầu vào và đầu ra của một dự án, một công trình cần phải có hiệu quả như mong muốn và cả bên trong lẫn bên ngoài của dự trình tính trước ấy cuối cùng cũng phải đạt được kết quả như ý. Mà trên hết chính là thánh ý.

Vâng thì ra… thực chất vẫn là thế; hiệu quả vẫn hãy cứ là thế… hai từ ngữ viết và đọc rất khác nhau nói trên… có ngoại trương và nội hàm chắc chắn là không như nhau, mà vẫn được xem là đương nhiên phải khác nhau. Tuy nhiên, dù khác nhau, thực chất và hiệu quả vẫn có mối tương liên cơ hữu với nhau: một khi đã khẳng định sự vật, sự việc, hiện tượng… nào đó có thực chất tốt, thì người ta cũng đồng thời có ý muốn khẳng định, muốn nhìn nhận rằng… sự vật, sự việc, hiện tượng… ấy có hiệu quả thực sự cao!

LAGAM hy vọng có đủ cả hai tố chất đó: (1) Rất yêu thích hình thức đẹp, bao bì tốt, môi trường ấp ủ, cưu mang, thai nghén… của dự trình được thuận lợi… nhưng quyết tâm đặt nội dung lên trên, hướng đến những thành tựu đầu ra hoàn hảo nhất có thể của dự trình. Vì thế, có nhiều năm đã qua là chuẩn bị xa, là chuẩn bị gần… và năm nay LAGAM, 25 năm nhìn lại… đang là điểm đến; (2) Rồi những năm sắp tới đây cũng sẽ còn là điểm đến, và sẽ đến một cách thực chất hơn và hiệu quả hơn. Không vội vàng… quả vậy, LAGAM mong thực chất; LAGAM chọn tất bật, thật vất vả, công phu, chu đáo… mong ước hiệu quả cao và ước mong sao… “thiên thời địa lợi nhân hòa… thị hảo” để LAGAM nói trên có nhiều ứng dụng thực chất và hiệu quả. Thậm chí, đó cũng hãy là những ước mơ, hoài bão… “tây tựu đông thành… Nam hưng long”.

Trong bầu trời LAGAM…

Nói tóm lại, khi trả lời cho câu hỏi “LAGAM là gì?” một cách có hệ thống, người ta thấy nội hàm ngữ nghĩa của thuật ngữ thật sâu sắc, phong phú; trương độ của vấn đề thật mênh mông bao la như bầu trời. Thật vậy, trong bầu trời LAGAM này, không chỉ là phương pháp với thể thức “trước khi…”, “trước đó…”, với thể thức “đang khi…”, “sau khi…”, “sau đó…”, “sau khi đó…” mà còn là khát vọng thực chất và hiệu quả…. Đó là một thực tiễn thần học mục vụ: “Khởi từ toán học – Sang học ngôn ngữ – Rồi vào triết thần – Tới Chân Thiện Mỹ – Thánh kinh Công giáo”.

Thật vậy, “Khởi từ toán học… toán học vị toán học / Từ cực âm đọc… vô cực dương đồng quy / Toán học thuần túy… suy tư đúng tất trúng / Học toán ứng dụng… áp chung… trùng riêng tư / Sang học ngôn ngữ… thứ tự nào mới thật / Học phần tươm tất… phải ưu tuyển tiên hành / Ngôn tự cánh thành… hữu chí từ ngữ pháp / Ngữ dụng nghĩa đáp… tạo ngữ cảnh xa gần / Rồi vào triết thần… vật chất sau ý thức / Vào nghiên cứu phức… tồn tại Nét Tư Duy / Triết học duy lý… duy tâm… duy vật chất / Thần học sự thật… sự sống là lối đi / Tới Chân Thiện Mỹ… điểm đến hay quỹ đạo / Chân lý thấu đáo… võ luyện sánh văn ôn / Thiện đi đến chốn… mục đích không nao núng / Mỹ đi đến cùng… Chân Thiện ngất Trời Cao / Thánh kinh Công giáo… thư quy khuôn khổ đúc / Kinh kệ Bát Phúc… là Hiến chương Nước Trời / Công dụng đạo đời… hệ tại Tin-Cậy-Mến / Giáo lý từ trên… mặc khải xuống muôn dân”.

Vâng, LAGAM là gì? “Logical analysis and grammatical analysis method” là gì? Đáp án chính là: (1) “Là ‘hai phân tích’… cùng với ‘một tổng hợp’ / LAGAM nối khớp… hợp tổng… toán tích phân”; (2) là xa gần quy luật “tiền đề, phản đề, hợp đề…”, rồi lại tiền đề với “quy luật gần xa”; (3) là thì ra, LAGAM tưởng khó mà thật ra không khó. LAGAM có đó… một điểm đến tối hậu trong bầu trời. LAGAM cuộc đời là phương thức nhân sinh tuyệt vời.

22-02-2024,
Bằng Hữu Minh Triết CD
————————————————————————————————————————

CIVEL là những con chữ viết tắt của cụm từ: The Catholic Institute of Vietnam English Language Program (Chương trình ngôn ngữ Anh của HVCGVN). ↑
BHvNB, Sỏi đá vẫn cần có nhau…, T157, số 88. ↑
CIVEL: The Catholic Institute of Vietnam English Language Program. ↑
Manuals: (1) Bài Chia Sẻ 4 Anh Ngữ Công Giáo: Phân tích cấu trúc câu, dịch thuật…; (2) Ngữ pháp Tiếng Anh (Ta, English Grammar [TP. HCM: Nxb. Phương Đông, 2015], 1149 trang). ↑
Manuals: (1) Bài Chia Sẻ 1, 2, 3… Anh ngữ Công giáo: Phân tích cấu trúc câu, dịch thuật…; (2) Từ các bản văn Thánh kinh chúng tôi học Anh ngữ (bốn tập); (3) Từ các bản văn thần học chúng tôi học Anh ngữ (bốn tập). ↑
“Avec CIVEL, il faut normallement six mois à une personne pour saisir la méthode d’apprentissage de la langue anglaise; cependant, on a besoin de six ans pour avoir un bon niveau anglais; et durant plus de soixante, soixante-dix ou quatre-vingts ans on continue à travailler et à vivre avec elle” (Bằng Hữu và Nhóm Bạn, Bài Chia Sẻ 4 Anh Ngữ Công Giáo: Phân tích cấu trúc câu, dịch thuật… [TP. HCM: Nxb. Đồng Nai, 2019], 7; “The more we study the more we discover our ignorance.”). ↑
CIVEL: Chương trình Anh ngữ Học viện Công giáo Việt Nam. ↑
Các thủ bản: (1) Bài Chia sẻ 4 Anh ngữ Công giáo: Phân tích cấu trúc câu, dịch thuật…; (2) Ngữ pháp Tiếng Anh (Ta, English Grammar [TP. HCN: Nxb. Phương Đông, 2015], 1.149 trang). ↑
Các thủ bản: (1) Bài Chia sẻ 1, 2, 3… Anh ngữ Công giáo: Phân tích cấu trúc câu, dịch thuật…; (2) Từ các bản văn Thánh kinh chúng tôi học Anh ngữ (bốn tập); (3) Từ các bản văn thần học chúng tôi học Anh ngữ (bốn tập). ↑
Càng học nhiều, chúng ta càng khám phá ra sự ngu dốt của mình (The more we study the more we discover our ignorance). ↑
CIVEL /’saɪvl/: The Catholic Institute of Vietnam English Language Program. ↑
LAGAM (/’leigəm/, /’leikəm/): (1) Logical Analysis and Grammatical Analysis Method; (2) (Using) Logical Analysis and Grammatical Analysis (of sentences and words) to Master (them). ↑
Lagam (LAGAM) không chỉ là phương pháp phân tích lô-gíc và ngữ pháp (Logical Analysis and Grammatical Analysis Method) mà còn là tên gọi theo thứ tự (từ một đến bảy) của bảy cấp lớp Anh ngữ theo phương pháp này. ↑
“Danh-mạo-tính-đại”: nouns, articles, adjectives, pronouns. ↑
“Phó-giới-liên-cảm”: adverbs, prepositions, conjunctions, interjections. ↑
“Mẫu động từ”: verb patterns. ↑
“Câu cú cấu trúc… từ vựng”: structures of sentences, clauses, phrases… lexicons. ↑
“Ngữ pháp từ”: grammar of words. ↑
“Ứng dụng mục vụ”: pastoral applications. ↑
X. Bằng Hữu, Ngữ liệu CIVEL 5 (TP. HCM.: Nxb. Tôn Giáo, 2021), 215-20. ↑
“Hợp thì”: sequence of tenses. ↑
“Viết luận văn”: writing research papers, theses, and dissertations. ↑