TIẾNG HÁT GIÁO ĐƯỜNG MÙA III-2024: TỪ GÓC NHÌN “NHÂN SINH TRIẾT ĐẠO: HAI CHIỀU CẢM HỨNG…”

TIẾNG HÁT GIÁO ĐƯỜNG MÙA III-2024:

TỪ GÓC NHÌN “NHÂN SINH TRIẾT ĐẠO: HAI CHIỀU CẢM HỨNG…”

(THGĐ MÙA III-2024)

Dẫn vào: Trưa nay, ngày 27-5-2024, đang ngồi suy ngẫm về “nhân sinh triết đạo”,[1] tôi được một vài vị hữu trách thuộc ban tuyển sinh THGĐ Mùa III-2024 cho biết: “Cha ơi, sau bài viết và nói ‘Ngọc bất trác bất thành khí…’, tình cờ con số thí sinh đăng ký hợp lệ đã đạt cột mốc 100 (gồm 75 thí sinh ‘trực tiếp’ và 25 thí sinh ‘gián tiếp’ (gửi clip)![2] Tuyệt vời quá cha ơi, chúng con thật vui mừng!”. Vâng, chỉ là tình cờ, nhưng cũng đủ để chúng tôi được nạp thêm năng lượng phục vụ: “Tiếng hát giáo đường giữa Sân chư dân (Aeropagus): Sữa nuôi phần xác, hát nuôi phần hồn” mà! Và thế là, chúng tôi bèn quyết định viết thêm một bài hơi lý luận hơn một chút… để góp phần cầu nguyện, xin ơn Chúa hướng dẫn, góp phần lao động thiết thực hơn vào công việc chung của anh chị em! Theo đó, chủ đề bài “viết và nói” tiếp theo đây sẽ là: “Tiếng hát Giáo đường Mùa III-2024: Từ góc nhìn ‘nhân sinh triết đạo: hai chiều cảm hứng…’”. Vâng, xin phép được thưa trước đôi lời về phần mở đầu như thế; tuy nghe có chút khô khan kiểu “tam đoạn luận…” nhưng rõ ràng… cũng có đó những giá trị nền tảng của những thực tại nhân sinh vô vàn sống động: “… tiếng hát, nhân sinh, hai chiều…”. Vâng, thế đấy!

Tam đoạn luận “tiếng hát, nhân sinh, hai chiều…”

Ngày xưa, nhiều người trẻ chúng tôi đã từng được học về tam đoạn luận “hoàn thiện”, gồm: tiền đề lớn (hoặc đơn giản chỉ gọi là “tiền đề”), tiền đề nhỏ (hoặc phản đề), và kết luận (hoặc hợp đề); thí dụ: “(1) Mọi người đều phải chết; (2) Socrates là người; (3) Vậy thì Socrates phải chết”.[3] Lớn lên thêm một chút, một số anh em chúng tôi vào lớp dự tu… rồi sau đó được làm quen với tam đoạn luận “không hoàn thiện” là một kiểu lý luận muốn chỉ ra tính tất yếu của một luận đề (hoặc phản đề) của một thực tại lớn hơn thực tại được khẳng định trong tiền đề lớn… và như thế… để sẵn sàng đi đến một kết luận thường là rộng nghĩa hơn và linh hoạt hơn; thí dụ: “(1) Mọi người đều phải chết (hiểu là về phần xác); (2) Socrates là người “hồn-xác”; (3) Vậy thì Socrates phải “chết… mà không chết” (nghĩa là, chết phần xác, không chết phần hồn)”. Vâng, nói khác đi, tam đoạn luận “không hoàn thiện” loại này chỉ vay mượn tiền đề lớn… để đi đến một luận đề (hoặc phản đề), nhưng không dừng ở đó mà còn đi tiếp đến một khẳng định kiểu “kết luận hợp đề”, rộng nghĩa hơn và linh hoạt hơn.

Thế rồi, ngày nay chúng tôi thỉnh thoảng còn sử dụng một kiểu tam đoạn luận “tổng hợp” gồm cả “hoàn thiện” và “không hoàn thiện” để phong phú hóa các vấn đề đồng thời cũng muốn tránh bị rơi vào ngụy biện… và nhằm đưa ra một nhận xét lô-gíc (hoặc một khẳng định tổng quát).[4] Trong thực tế, cùng với lời mời được xem là (1) “tiền đề / tiền đề lớn” từ VietnamMarcom về một bài thuyết trình ngắn theo chủ đề “Nhân sinh triết đạo”[5] sẽ được trình bày vào giữa tháng 6 năm nay 2024 tại Học viện Truyền thông Tiếp thị Việt Nam (số 7, Mỹ Phú 2A, Q. 7, TP. HCM), có một thực tiễn khác gần như (2) “tiền đề nhỏ / phản đề” đang diễn ra rất sống động của nhân sinh trong lãnh vực “Tiếng hát Giáo đường Mùa III-2024” được tổ chức tại Hội trường Lagam Giáo xứ Thánh Bường (GB 9 Nguyễn Giản Thanh, Q. 10, TP. HCM) mà tính triết lý được xem là một trong những đường hướng hội nhập văn hóa kiểu “sân chư dân Aeropagus” của đạo Công giáo… đã khiến chúng tôi quyết định viết và nói về một “hợp đề / kết luận” như đã giới thiệu ở phần trên: “Tiếng hát Giáo đường Mùa III-2024: Từ góc nhìn nhân sinh triết đạo: Hai chiều cảm hứng…”. Vâng, cứ cho triết lý là “khô khan”, nhân sinh là “linh hoạt”… thì vậy cần có sự hài hòa. Cứ cho cảm hứng một chiều là “ướt át”; hai chiều coi như lô-gíc đủ đầy… thì vậy mong có sự quân bình. Cứ cho tiếng hát hay là “bay bổng du dương”, giáo đường là “trang nghiêm sốt sắng”… thì vậy, hoặc cần phải có, hoặc đã và đang cần thiết phải có sự hội nhập văn hóa, và vì thế rất cần có thêm những “sân chơi văn hóa lành mạnh” kiểu “sân chư dân” để hỗ trợ cách sống động và cũng là hiện thực hóa công cuộc loan báo Tin Mừng.

Chỉ có hai đầu… một sợi dây

Thật vậy, tam đoạn luận “tiếng hát, nhân sinh, hai chiều…” nói chung có thể đang tìm thấy mình trong “Tiếng hát Giáo đường Mùa III-2024: Từ góc nhìn nhân sinh triết đạo: Hai chiều cảm hứng…” nói riêng. Với ca khúc “Hai đầu một sợi dây” được trích dẫn nguyên văn sau đây chẳng hạn, người ta có thể thấy thấm thía một chiều sâu văn hóa… cần được bám rễ sâu trong sứ vụ học của câu lời Chúa: “Anh em hãy đi khắp tứ phương thiên hạ, loan báo Tin Mừng cho mọi loài thọ tạo”.[6] Vâng, “PK 1: Chỉ có hai đầu… một sợi dây / Chỉ có một dây… với hai đầu / Chỉ có ân sâu… mới nghĩa nặng / Chỉ có thinh lặng… mới là vàng / Lời nói là bạc… khi nói hay / Nói hay không bằng… không hay nói / Nhưng không hay nói… cũng không hay / Bằng nửa khi cân… nửa khi cần / PK 2: Chỉ có hai mùa… trọn một năm / Giọt nắng giọt mưa… đếm hai mùa / Đổ nắng trên dưa… lúa sẽ đợi / Đợi lúc mưa về… sẽ làm đòng / Mùa nắng là mùa… xanh ước mơ / Vút bay lên tầng… cao thanh khí / Cho mây mưa xuống… nước vui ca / Mừng cả đông xuân… cả thu hè / PK 3: Cổ kính tân thời… kiện tụng nhau / Chỉ thấy nặng đau… mất an hòa / Chỉ có chung vui… với nghĩa tình / Chỉ có tâm bình… mới là cần / Vừa bước vào đời… nên đắn đo / Cũ không xem thường… không nôn mới / Khi ai mau nóng… thích ra oai / Làm hỏng hay sai… dở suốt đời / ĐK: Gần xa hai đầu… của sợi dây / Người bảo quá xa… kẻ nói gần / Dù xa hay gần… chỉ một dây / Quãng giữa sợi dây… gần hoặc xa”.[7]

Mà thật ra, sợi dây nào lại chẳng có hai đầu; tình nghĩa nào mà chẳng ân sâu mới càng nghĩa nặng; lời nói hay, lời nói tích cực, nâng đỡ, chữa lành, giúp thăng hoa nào mà không đáng quý như bạc, tuy nhiên, chỉ có tĩnh tại, thinh lặng tràn đầy mới là vàng… và “nói khi cần” mới thật tuyệt vời, mới chính là kim cương. Còn nói về thời tiết mùa màng ở miền Nam Việt Nam ta nói chung thì… thật độc đáo: chỉ có hai mùa mưa nắng; mà nắng thì tốt dưa, còn mưa thì lại tốt lúa. Vậy hãy đợi chờ nhau, hãy chấp nhận nhau, hãy nâng đỡ nhau; cần có thu hè đã vậy, cũng cần có một cách tự nhiên… và mong ngóng có… vâng có cả đông xuân. Có xưa có nay, cổ kính có tân thời có…, đón nhận tất, hãy đón nhận tất cả; đừng kiện tụng nhau, chỉ thêm nặng đau… mất an hòa. Hãy chung vui… hãy nghĩa tình, hãy giữ cho tâm bình… cũ không xem thường… mới không nôn nóng; ai hay nôn hay nóng, hay hấp tấp sẽ hay sai, sẽ hư, sẽ hỏng, sẽ dang dở suốt đời. Chẳng vậy mà một “kết luận hợp đề” khả dĩ nhất trong trường hợp này chính là: “Gần xa hai đầu… của sợi dây / Người bảo quá xa… kẻ nói gần / Dù xa hay gần… chỉ một dây / Quãng giữa sợi dây… gần hoặc xa”.[8] Bởi lẽ, cuộc đời không chỉ có vật chất mà còn có tâm linh, không chỉ có phần xác mà còn có cả phần hồn. Và con người là “xác-hồn”.

Sữa nuôi phần xác, hát nuôi phần hồn

Trong thiệp mời gửi đi ngày Chúa nhật 12-5-2024 vừa qua, linh mục hạt trưởng giáo hạt Phú Thọ đã viết: “Xin chúc mừng và hiệp thông với ‘Tiếng hát giáo đường giữa Sân chư dân (Aeropagus): Sữa nuôi phần xác, hát nuôi phần hồn’”. Theo đó, không chỉ sân chư dân được nhắc đến mà “sữa mẹ” và “việc ca hát” cũng đã được ưu ái nhắc đến. Thật vậy, từ bài thơ nói về tình yêu và lòng biết ơn “Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa…” mà ai đó đã từng cất giọng hát thật du dương và rằng: “Sữa nuôi phần xác, ai ơi, phần tinh túy nhất mẹ dành cho con; hát nuôi phần hồn, con hỡi, và còn hơn thế nữa, hát ru con ngủ… cả đời mẹ hát… suốt đời ru con, nuôi con”. Vâng, “Mẹ ru cái lẽ ở đời / sữa nuôi phần xác hát nuôi phần hồn / bà ru mẹ… mẹ ru con / liệu mai sau (liệu rằng mai sau, các con yêu quý của mẹ ơi) các con còn nhớ chăng…”.[9] Cứ thế, tam đoạn luận “Tiếng hát Giáo đường Mùa III-2024: Từ góc nhìn nhân sinh triết đạo: Hai chiều cảm hứng…” đã ra mắt trình làng, đã góp phần nuôi dưỡng lý tưởng “tiếng hát, nhân sinh, hai chiều…”, rồi 3D, 4D…, kể cả còn đi xa hơn… với bài “Nguồn nước ngọt trong…” sau đây.

“PK 1. Giếng nước đầu làng… đâu phải của riêng ai / Gồng gánh nặng vai… ngọt nước cho muôn nhà / Giếng nước vẫn là… nước giếng của ngày xưa / Đi sớm về trưa… nước mát cho muôn người / Nhớ lắm nụ cười… bên giếng nước gặp nhau / Nào bớt nỗi đau… mà cả tiếng ta cười / Xin nhớ đến Người… bên giếng nước năm xưa / Câu chuyện dẫn đưa… ta biết Người là ai / PK 2. Vẫn biết làm người… đâu phải để vu vơ / Đừng quá mộng mơ… thực tế vẫn đang cần / Cất tiếng mỗi lần… hãy hát bản hùng ca / Ai vắng đường xa… hãy chúc câu an bình / Hãy giữ đậm tình… cho mãi đến ngàn thu / Còn nhớ tiếng ru… mẹ đỏ mắt mong chờ / Ta nhớ bến bờ… thiêng thánh nước quê hương / Ghi lại mến thương… cương quyết một lòng thôi / PK 3. Ánh nến đèn dầu… chiếu tỏa sáng bao nơi / Vầng sáng người ơi… cần lắm đến muôn đời / Ánh sáng chói ngời… sức sống của tình yêu / Đây lễ toàn thiêu… dâng tiến lên vua trời / Thắp sáng đèn đời… mong nắng ấm mọi nơi / Soi chiếu đầy vơi… đời lạnh lẽo cơ hàn / Hơi nóng ngút ngàn… thiêu cháy thói vô ơn / Tuy thiệt vẫn hơn… như nắng mặt trời lên / ĐK. Xóm làng của tôi… mong ước thật thiết tha / Ước mong nhà nhà… người người sống yêu nhau / Ruộng đất hoa màu… ngày ngày qua tháng tháng / Giếng nước đầu làng… hạnh phúc của dân làng / Nước quý hơn vàng… (nước như ngọc trong suốt) ai yêu sự tinh khiết / Thật lòng sẽ biết… vì nguồn nước ngọt trong”.[10]

Vâng, “Tiếng hát Giáo đường Mùa III-2024: Từ góc nhìn ‘nhân sinh triết đạo: hai chiều cảm hứng…’” đang tìm lại mình và thấy mình trong: “Tiếng hát giáo đường giữa Sân chư dân (Aeropagus): Sữa nuôi phần xác, hát nuôi phần hồn”.

27-5-2024

Minh Triết SCD

[1] Nhân Humanity

[2]

[3] Tam đoạn luận hoàn thiện: “(1) Tout homme est mortel. (2) Socrates est un homme. (3) Donc Socrates est mortel”.

[4] “Tam đoạn luận (syllogism, syllogisme) là một phát minh lớn của Aristoteles, gồm: (1) “tiền đề / tiền đề lớn” (prémisse / prémisse principale); (2) “tiền đề nhỏ / phản đề”; (3) “hợp đề / kết luận”.

[5] Nhân sinh triết đạo: human life philosophy, philosophy of human life.

[6] Mc 16,15.

[7] Bạn Hữu, Ca từ một số bài hát 1 (TP. HCM: LHNB, 2010), 6. Theo đó, Thu Trang trình bày (Album Sống đẹp trong đời); Thanh Bình trình bày (Album Sức sống quê hương tôi); Sr. Thu Hạnh trình bày (Album Thời gian không gian); Duy Linh trình bày (Album Hát về quê hương).

[8] Bạn Hữu, Ca từ một số bài hát 1, 6.

[9] Nguyễn Duy, “Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa…” (https://www.thivien.net/Nguy…).

[10] BHvNB, Sỏi đá…, T59, số 39-46. Cảm tác từ hai bài chia sẻ của ĐHY. Gioan Baotixita “Giếng nước đầu làng” và “Ngọn đèn chiếu sáng”; Ibid., 504. Hôm ấy là 16-11-2012, ngày nhận quà là sách quý Life Application… từ ĐHY. Gioan Baotixita.